fletxa

Lingva situacio en Val d'Aran

Val d'Aran estas la nura valo en la hispania Katalunio en la atlantika flanko de Pireneoj. En ĝi loĝas ĉ. 6 000 homoj, kies ekonomio ĉefe baziĝas sur turismo.

Disigita de Katalunio per altegaj montoj kaj malfermita norden (tie naskiĝas rivero Garono), en la valo oni nature parolas gaskonan dialekton de la okcitana lingvo, kiun oni nomas "arana" (maljunuloj tamen foje plu nomas ĝin laŭ la konata franca esprimo "patois"...). Elstarindas, ke Val d'Aran estas unu el la malmultaj lokoj en Okcitanio, kie la homoj ne hontas pri sia lingvo, kaj ne konsideras ĝin fuŝidiomo.

La aranan apartecon jam rimarkas la Aŭtonomia Statuto de Katalunio. Tial la valo ricevis specialan aŭtonomion ene de la katalunia aŭtonomio, por prizorgi ĉefe kulturon. La leĝo i.a. oficialigas la uzadon de la okcitana en la valo kaj ebligas la instruadon de la okcitana kaj en la okcitana en la tieaj lernejoj. Fakte nun dum la unua estas fakto, la instrua uzo de la loka lingvo tre lamas, ĉar plimulto de la instruistoj estas ekstervalanoj. Aliflanke, laŭ la hispania modelo, ekzistas deviga instruado de la kataluna kaj la hispana en la lernejoj.

Pri la lingva situacio en Val d'Aran ekzistas ĉefe du informoj: enketo farita al ĉiuj valanoj en 1984, kaj la rezultoj de la popolnombrado de 1991. Kvankam ambaŭ informoj estas kontraŭdiraj (kompreneble, pli fidindas [2]), ili iel komplementas unu la alian, ĉar [2] ne prezentas laŭaĝan distribuon de la parolantoj aŭ ne interesiĝas pri la efektiva lingvouzo.

Jen kelkaj donitaĵoj (mi adonas al la okcitana la aliajn lingvojn por ebligi komparojn):

 

Tabelo 1

Deveno de la arananoj

Val d'Aran

61,2%

Katalunio

14,9%

Hispanio

21,1%

Francio

1,6%

Aliaj landoj

0,3%

Ne scias

0,9%

(laŭ [1])

 

Tabelo 2

Æeflingvo de la arananoj

Okcitana

58,6%

Kataluna

8,6%

Hispana

28,7%

Aliaj lingvoj

4,1%

(laŭ [1])

 

Tabelo 3

Lingvaj konoj de la arananoj

 

 

Scipovas

 

Komprenas

Paroli

Legi

Skribi

Okcitana

93,1%

79,2%

24,6%

8,9%

Kataluna

90,9%

79,0%

32,3%

20,5%

Hispana

98,0%

97,9%

95,1%

94,3%

Franca

67,3%

53,8%

23,8%

20,2%

(laŭ [1])

 

Tabelo 4

Okcitan-lingvaj konoj de arananoj laŭ iliaj naskiĝlokoj

 

 

Scipovas

 

Komprenas

Paroli

Legi

Skribi

Val d'Aran

97,1%

95,5%

31,8%

11,2%

Katalunio

93,2%

70,3%

22,8%

10,8%

Hispanio

76,7%

42,6%

1,2%

0%

Francio

90,8%

76,0%

18,8%

0%

Aliaj landoj

65,7%

44,8%

26,0%

0%

(laŭ [1])

Noto: evidente multaj francianoj estas okcitanoj.

 

Tabelo 5

Laŭaĝa distribuo de la parolantoj

 

2-10

11-20

21-30

31-40

41-50

51-60

61-70

71-

Entute

Æiam parolas okcitane

51,4

47,5

51,0

51,9

60,5

68,1

73,3

85,5

58,5

Parolas la okcitanan kiel duan lingvon

14,3

12,0

10,4

11,7

8,8

10,4

8,2

2,7

10,2

Entute

65,7

59,5

61,4

63,6

69,3

78,5

81,9

88,2

65,7

(laŭ [1])

 

Tabelo 6

Lingvaj konoj de arananoj (laŭ la lasta popolnombrado)

 

 

Scipovas

 

Komprenas

Paroli

Legi

Skribi

Okcitana

92,3%

60,9%

51,0%

18,6%

Kataluna (1991)

96,4%

73,3%

63,9%

27,7%

Kataluna (1986)

92,8%

69,1%

63,1%

21,6%

Kataluna (1981)

87,0%

 

 

 

(laŭ [2])

Komparu kun tabelo 3.

Komento: Val d'Aran estas la katalunia regiono, kie homoj malpli scipovas skribi en la kataluna, la tria lasta laŭ la legokapablo, kaj la unua neindustria laŭ parolscio.